Visietekst werk

Duurzaam en Kwaliteitsvol Werk voor Jongeren

Onze missie voor het thema werk klinkt als volgt:

1. Jongeren en werk: de feiten

Werk vinden is voor jongeren geen sinecure. Jeugdwerkloosheid is een urgent probleem. Met een jeugdwerkloosheidsgraad van 22,1% doet België het minder goed dan het gemiddelde EU-land (20,3%)[1]. De VDAB telde in 2016 gemiddeld 45.351 jonge werklozen in Vlaanderen (niet-werkende werkzoekenden < 25 jaar): een jeugdwerkloosheidsgraad van 16,6%, tegenover een totale werkloosheidsgraad van 7,5% over alle leeftijden. In het Brussels Gewest bedroeg de jeugdwerkloosheid (< 25 jaar) volgens Actiris 24,9% in augustus 2016. In totaal zijn er 11.513 jongeren werkloos.[2]

Naast een algemeen hoger risico op werkloosheid, zijn bepaalde groepen jongeren kwetsbaarder op de arbeidsmarkt dan andere. Wie voortijdig en dus zonder diploma of eindgetuigschrift de schoolbank verlaat, heeft veel kans om zelfs na een jaar zoeken nog geen enkele werkervaring te hebben opgedaan (VDAB, 2015). En waar hoog opgeleide jongeren in de periode van vijf jaar na het afstuderen gemiddeld drie jaar aan het werk zijn, hebben hun laaggeschoolde leeftijdsgenoten in dezelfde periode gemiddeld slechts iets langer dan één jaar een baan (Cockx, 2013[3]). Naast het opleidingsniveau zijn ook het land van herkomst en een eventuele handicap, aandoening of ziekte in belangrijke mate mee bepalend voor de kansen van jongeren op de arbeidsmarkt (Sholiers & Herremans, 2016[4]). Deze factoren leiden zelfs tot discriminatie bij aanwervingsprocedures, ondanks de wetgeving en sensibilisering hieromtrent (Unia, 2016).

Schoolverlaters dienen sinds 2015 de inschakelingsuitkering aan te vragen vóór 25-jarige leeftijd, waar dit voordien tot de leeftijd van 30 kon. Jongeren onder de 21 jaar moeten in het bezit zijn van een diploma hoger secundair onderwijs, of een alternerende opleiding hebben gevolgd om een inschakelingsuitkering te kunnen aanvragen, wat voordien niet nodig was. Hierdoor valt een externe motivator weg voor jongeren om zich in te schrijven bij VDAB of Actiris. Er valt een daling van de jeugdwerkloosheidcijfers op te merken, maar er is geen significante stijging van de tewerkstellingsgraad bij jongeren. Heel wat jongeren schrijven zich dus met andere woorden niet meer in en verdwijnen onder de radar. Dit is problematisch gezien het vaak over de meest kwetsbare profielen gaat. Enkel al in de stad Antwerpen ging het in 2014 over 2135 jongeren die niet actief waren op de arbeidsmarkt en evenmin waren ingeschreven bij VDAB of OCMW (Tempera, 2015[5]).

Jongeren voelen zich onzeker bij hun zoektocht naar werk. Uit gesprekken die we in het kader van een participatief belevingsonderzoek voerden blijkt dat jongeren vinden niet goed begeleid te worden bij hun zoektocht naar werk. Ze houden er inefficiënte sollicitatiestrategieën op na, beschikken nauwelijks over informatie over hun rechten en plichten op de arbeidsmarkt en krijgen geen gepaste ondersteuning tijdens hun eerste job. (De Ambrassade, De weg naar kwaliteitsvol werk, 2016[6]) Op school wordt ook weinig aandacht besteed aan de werking van de arbeidsmarkt en komen weinig jongeren in contact met de praktijk van de werkvloer. Daarnaast botsen jongeren bij hun zoektocht op een gebrek aan ervaring en de sterke focus op diploma’s.[7]

De discussie over jongeren en werk gaat verder dan het probleem van de jeugdwerkloosheid. De crisis heeft namelijk niet enkel impact gehad op de hoeveelheid jobs, maar ook de duurzaamheid en kwaliteit daarvan (OESO, 2016).  De Britse econoom Guy Standing (2011), die wereldwijd bekend raakte met zijn boek ‘The Precariat’, heeft uitgebreid beschreven hoe de kwaliteit van jobs in onze westerse samenleving alsmaar achteruit gaat, waardoor grote groepen mensen zich genoodzaakt zien in onderbetaalde, onzekere en zelfs onveilige situaties te werken. Binnen Europa bedraagt het aantal tewerkgestelde jongeren die toch in armoede leven 10%. De jonge werkende armen hebben lagere lonen, beperkte sociale bescherming en precaire werkomstandigheden[8].

Heel wat praktijken wijzen ook in België op een ‘precarisering’ van jobs. Zeker voor laaggeschoolde jongeren is een vaste, voltijdse job moeilijk te bereiken. De precarisering zien we in vele sectoren, maar lijkt zich te kristalliseren in interim arbeid. De vele negatieve getuigenissen van jonge werknemers, waren enkele jaren geleden voor KAJ een trigger om hiermee aan de slag te gaan. Het resulterende ‘Zwartboek Interimactie’ brengt vele beklijvende getuigenissen in de vorm van een krachtig pleidooi voor een samenleving die waardig werk garandeert voor elke jongere (KAJ, 2013[9]).

Flexibilisering van de arbeidsmarkt, afbreuk van sociale rechten, tijdelijke statuten, digitalisering, vergrijzing… zijn allemaal zaken die (on)rechtstreeks jongeren raken in hun zoektocht naar een kwaliteitsvolle loopbaan. Het spreekt voor zich dat jongeren een stem moeten krijgen in deze debatten. Toch worden zij tot nu toe nog veel te weinig gehoord.

2. De Ambrassade en duurzaam en kwaliteitsvol werk voor jongeren

De Ambrassade wil in het debat rond jongeren en werk de stem van jongeren en hun organisaties vertolken en tot bij beleidsmakers brengen. Als netwerkorganisatie brengen we verschillende organisaties rond de tafel en versterken we de dialoog. We smeden sterke partnerschappen en zetten innovatieve projecten op. Met de opgebouwde expertise versterken we de Vlaamse Jeugdraad in het doen van concrete beleidsaanbevelingen.

In het onderzoek Op weg naar werk[10] (2016) focusten we op de overgang van de schoolbanken naar de arbeidsmarkt. Met #watwerkt[11] (2016) brachten we verhalen en ervaringen van jongeren in beeld bij de zoektocht naar werk. Met een nieuw project zoomen we in op de periode dat jongeren aan het werk zijn: hoe kijken zij naar kwaliteitsvolle loopbanen? We zetten hiertoe een aantal innovatielabs op, waarbij we naar jongeren(organisaties) trekken en hen laten debatteren met experten, werkgevers en beleidsmakers.

De Ambrassade zet voor het kerndoel werk in op 3 strijdpunten:

2.1. Jongeren worden op maat geïnformeerd over werk

Jongeren moeten informatie krijgen over de werking van de arbeidsmarkt, hoe ze efficiënt kunnen solliciteren en wat hun rechten en plichten zijn. De school moet de eerste omgeving zijn waar jongeren in het kader van een brede maatschappelijke vorming deze informatie en competenties verwerven. Daarnaast moeten arbeidsmarkt- en jeugdinformatieactoren informatie op een toegankelijke, jeugdvriendelijke en betrouwbare manier aanbieden. Jeugdwerkers en andere intermediairen die met jongeren werken spelen ook een belangrijke rol als informatieverstrekker of doorverwijzer, in het bijzonder voor maatschappelijk kwetsbare jongeren.

De Ambrassade neemt hier, vanuit haar coördinerende rol in jeugdinformatie, een rol op door de jeugdinformatiespelers rond werk samen te brengen en samen toegankelijke informatie te bieden via jongerengids.be .

2.2. Jongeren worden integraal begeleid op weg naar werk

Vertrekkende vanuit de talenten van jongeren moet een goede afstemming met de arbeidsmarkt gebeuren. Het onderwijs, arbeidsbemiddelingsdiensten en werkgevers moeten daarin nauwer samenwerken. Alle jongeren moeten bijvoorbeeld in het onderwijs voldoende kansen krijgen om praktijkervaring op te doen. Dit kan door hen via inspirerende praktijkstages, gastlessen, werkstages, doedagen,… kennis te laten maken met de arbeidsmarkt.

De Ambrassade zet in op een integrale begeleiding van jongeren op weg naar werk. Een integrale benadering bekijkt jongeren niet enkel als (potentiële) werkkracht en brengt barrières in andere levensdomeinen in rekening waardoor jongeren niet kunnen werken. Een goede begeleiding van jongeren gebeurt op hun maat en vertrekt vanuit hun beleving. Het opbouwen van een vertrouwensband, de meerwaarde van persoonlijk contact en voldoende tijd uitrekken zijn enkele van de belangrijke elementen van een integrale begeleiding. Om deze integrale begeleiding waar te maken moeten arbeidsmarktactoren hun dienstverlening en begeleidingspraktijk samen met jongeren vormgeven. Er kan hiervoor geleerd worden uit de ervaring en innovatieve projecten van jeugdwelzijnsorganisaties.

Via een partnerschap dat De Ambrassade heeft met de VDAB wordt samen werk gemaakt van een arbeidsbemiddeling die meer op maat is van jongeren. Dit doen we door o.a. het uitwisselen van expertise rond prioritaire thema’s als de Europese jeugdgarantieregeling, het bereiken van NEET-jongeren en de overgang van onderwijs naar arbeidsmarkt. Daarnaast werkt De Ambrassade ook samen met VDAB rond participatietrajecten waarbij de stem van jongeren wordt gehoord bij beleidskeuzes.

2.3. Kwaliteitsvol werk voor jongeren en een transitie naar duurzame ontwikkeling

De Ambrassade wil in de eerste plaats dat werken bijdraagt aan het geluk van jongeren. Zo moet een halt worden toegeroepen aan de precarisering en de te ver doorgedreven flexibilisering van de arbeidsmarkt waarvan jongeren samen met andere kwetsbare groepen het slachtoffer zijn.

Er moeten jobs gecreëerd worden in innovatieve sectoren die de mogelijkheden benutten van duurzame consumptie- en productiepatronen. Het is belangrijk om ervoor te zorgen dat jongeren die skills hebben om in sectoren aan de slag te gaan met het potentieel om deze ‘groene jobs’ te creëren en dat het creatief en ondernemend potentieel van jongeren wordt ingezet om deze duurzaamheidstransitie te verwezenlijken.

Met een nieuw project, in samenwerking met VDAB, jeugdwelzijnsorganisaties en werkgevers, zoomen we in op de periode dat jongeren aan het werk zijn: hoe kijken zij naar kwaliteitsvolle loopbanen? Met dit innovatieve project willen we in kaart brengen hoe een duurzame en kwaliteitsvolle loopbaan er volgens jongeren in de toekomst uitziet en hun stem ook tot bij de beleidsmakers brengen.



[1] Cijfers Eurostat, 2015

[2] Brussel is evenwel geen geïsoleerd geval of een uitzondering in België. Ook in de Vlaamse steden loopt de jeugdwerkloosheidsgraad erg hoog op. In 2016 bedroeg de jeugdwerkloosheidsgraad in Antwerpen 27,5%, in Mechelen 22%, in Leuven 16,4%, in Oostende 22,8%, in Aalst 21,6%, in Gent 25,5%, in Genk 23,4% en in Hasselt 19,8% Een belangrijke kanttekening: het aantal werklozen dat de bronnen weergegeven, bedraagt enkel de ingeschreven werkzoekenden bij Actiris en VDAB. Het reële totaal ligt dus nog hoger.

[3] Cockx, Jeugdwerkloosheid in België. Diagnose en Sleutelremedies, Gent, 2013, p. 2.

[4] Scholiers, B., Herremans, W. (2016). Wel jong, niet NEET. Een analyse van de NEET-jongeren in Vlaanderen. Over-Werk. Tijdschrift van het steunpunt Werk. Uitgeverij Acco. 1/2016, 82- 91.

[5] Desseyn, J., Hoefnagels, K. (2015). Antwerpse NEET-jongeren aan het woord. Een belevingsonderzoek bij NEET-jongeren in de stad. Antwerpen: Tempura.

[6] De Ambrassade, Participatief belevingsonderzoek De weg naar kwaliteitsvol werk, 2016

[7] Advies 1402 van de Vlaamse Jeugdraad: ‘Sociale inclusie in onderwijs en werk’ (2014)

[8] European Youth Forum, Quality Jobs for Young People, Brussel, 2013, p. 12.

[9] KAJ, ‘Is dit nu de moderne arbeidsmarkt: Zwartboek Interim’, Schaarbeek, 2013.