Wat is ruimte delen?

Ruimte kan je delen op veel verschillende manieren: het kan gaan om gedeeld gebruik, tijdelijk gebruik, collectief gebruik, hergebruik, of meer intensief gebruik van ruimte of infrastructuur.

Al deze vormen hebben met elkaar gemeen dat zij extra ruimte creëren - niet door nieuwe ruimte in te nemen, maar door bestaande ruimte slimmer te gaan gebruiken en open te stellen voor nieuwe vormen van gebruik. Want ruimte delen is ruimte creëren.

1 Gedeeld gebruik

Gedeeld gebruik is het samenbrengen van verschillende activiteiten in dezelfde ruimte. Gedeelde ruimte is ruimte of infrastructuur die gelijktijdig of achtereenvolgens door meerdere gebruikers(groepen) wordt gedeeld. Soms spreekt men ook wel over medegebruik of over verweving.

1.1 Gelijktijdig gedeeld gebruik

Gelijktijdig gedeeld gebruik vind je in combineerbare infrastructuur of ruimte, waarin tegelijkertijd meerdere activiteiten kunnen plaatsvinden. Verschillende kunstenaars kunnen bijvoorbeeld samen een atelier delen in een loods of hangar en gelijktijdig van de ruimte gebruik maken. Of een aantal verenigingen kunnen samen in één gebouw zitten en het sanitair, de keuken en de buitenruimte delen, en daarnaast één of meerdere eigen lokalen ter beschikking hebben.

Gelijktijdig gedeeld gebruik laat toe om een groter aantal gebruikers tegelijkertijd van dezelfde ruimte te laten genieten. Heel wat ruimte of infrastructuur wordt weinig intensief gebruikt en kan daarom potentieel gedeeld of opengesteld worden voor meerdere gebruikers.

Studio Start stelt gedeelde ateliers ter beschikking aan beginnende kunstenaars in Antwerpen

1.2 Achtereenvolgend gedeeld gebruik

Achtereenvolgend gedeeld gebruik vind je in multi-inzetbare ruimte of infrastructuur, die afwisselend voor verschillende activiteiten kan worden gebruikt. Zo kan een school haar speelplaats na de schooluren, tijdens het weekend en in de schoolvakanties openstellen voor de kinderopvang, de speelpleinwerking of de buurt. Of een supermarkt of bedrijf kan haar parking tijdens het weekend ter beschikking stellen als buurtparking of skateterrein.

Achtereenvolgend gedeeld gebruik is vooral geschikt om onderbenutte ruimte meer intensief te gaan gebruiken in de tijd. Heel wat scholen, kerken, jeugdlokalen, sportvelden, kantoren en bedrijfsparkings blijven namelijk voor een belangrijk deel van de tijd ongebruikt en kunnen op zulke momenten potentieel gebruikt worden voor andere activiteiten.

Op niet-marktdagen stelt Cultureghem de markthal van de Abattoir (Anderlecht) open als het grootste overdekte speelplein van Brussel en als plek voor buurtgerichte activiteiten

2 Tijdelijk gebruik

Tijdelijk gebruik is het gebruik van ruimte in afwachting van een toekomstig gebruik. Bij tijdelijk ruimtegebruik worden tijdelijk activiteiten toegelaten in een ruimte die is bedoeld voor andere doeleinden op een later moment. Het toekomstig gebruik kan nog onbepaald zijn of al vastliggen. In dat laatste geval wordt ook wel gesproken over tussentijds ruimtegebruik.

Tijdelijk gebruik laat toe om ruimte of infrastructuur die tijdelijk leegstaat of niet benut wordt, tussentijds toch te gaan gebruiken. Braakliggende stukken grond die liggen te wachten tot ze bebouwd zullen worden, oude fabrieksgebouwen die op termijn zullen worden afgebroken, of leegstaande panden die wachten op een nieuwe bestemming kunnen tussentijds andere activiteiten huisvesten.

Tijdelijk gebruik veronderstelt dat de tijdelijke activiteiten het toekomstig gebruik niet mogen hypothekeren. Het gaat dus omkeerbaar ruimtegebruik, na het beëindigen van de tijdelijke functie moet men kunnen terugkeren naar de oorspronkelijke toestand van de ruimte.

Samen met de buurt legde Ecokot een samentuin aan op een tijdelijk stuk braakliggende grond in Borgerhout

3 Collectief gebruik

Collectief gebruik is het publiek gebruik van private of semipublieke ruimte. Hoewel in publieke ruimten zoals pleinen of parken niet zomaar alle activiteiten mogelijk of toegelaten zijn, is in principe wel iedereen er welkom. Door in private of semipublieke ruimten of infrastructuren collectief gebruik toe te laten kunnen ook zij een publiek karakter krijgen.

Private of semipublieke ruimten zoals cafés, winkelcentra, cafetaria’s van sportclubs, bibliotheken of het openbaar vervoer worden vaak eng gebruikt of gedomineerd door een beperkt aantal doelgroepen, terwijl andere groepen door middel van impliciete of expliciete regels, mentale barrières of afsluitingen geweerd worden. Door het gebruik van zulke ruimtes open te breken kunnen zij evolueren tot collectief gebruikte ontmoetingsruimtes waar iedereen welkom is.

Dankzij haar jongerenambassadeurs is de bibliotheek van Genk een echte collectieve ruimte waar iedereen welkom is

4 Hergebruik

Hergebruik is het opnieuw benutten van terreinen, gebouwen en constructies die bijna niet meer worden gebruikt. Bij hergebruik krijgen bestaande verlaten ruimtes een nieuwe functie of invulling, of worden de bestaande constructies afgebroken en vervangen door nieuwbouw.

Dankzij hergebruik kunnen ruimtes die hun functie verloren hebben opnieuw nuttig worden ingevuld. Hergebruik kan bijvoorbeeld worden ingezet om kerken, postkantoren of stationsgebouwen die niet meer worden gebruikt een nieuwe functie te geven. Ook zogenaamde brownfields – verlaten en vaak vervuilde voormalig ontwikkelde gebieden zoals fabrieksterreinen – kunnen via hergebruik opnieuw worden gebruikt.

Hergebruik kan gemakkelijker en meer systematisch worden toegepast in aanpasbare ruimtes of infrastructuren. Aanpasbare ruimte is zodanig ontworpen dat zij achtereenvolgens in gebruik genomen kan worden door andere functies naargelang de noden, bijvoorbeeld eerst als kantoor, daarna als school, en vervolgens als woningen. Door in te zetten op aanpasbare ruimte of infrastructuur kan hergebruik evolueren tot echte ruimtelijke recyclage.

Circusplaneet vormde de Kerk van Malem (Gent) in 2015 om tot een circusschool

5 Intensivering

Intensivering is het verhogen van de hoeveelheid ruimte binnen dezelfde oppervlakte. Ruimtelijke ingrepen zoals verdichten, in de hoogte bouwen of ondergronds bouwen kunnen intensivering bevorderen. Extra ruimte kan bijvoorbeeld gecreëerd worden door een verdieping toe te voegen boven op een bestaand gebouw, of door daken te gaan inrichten als nuttige ruimte om te parkeren, als dakterras of als sportveld.

Youth on Top is een nieuw daklokaal dat gebouwd werd boven op het OPEK in Leuven